เมื่อเพื่อนถามว่า 休みの日は何をしますか。（やすみのひは なにを しますか／วันหยุดทำอะไรบ้าง）เราไม่จำเป็นต้องเล่าทุกอย่างตั้งแต่ตื่นจนเข้านอน ลองเลือกกิจกรรมบางอย่างมาตอบด้วย 〜たり〜たりします
休みの日は、料理を作ったり、ゲームをしたりします。
（やすみのひは、りょうりを つくったり、ゲームを したり します。）
วันหยุดก็ทำอะไรอย่างทำอาหาร เล่นเกม เป็นต้น
ประโยคนี้ยกกิจกรรมขึ้นมาเป็นตัวอย่าง ไม่ได้บอกว่าทำแค่สองอย่างนี้ และไม่ได้กำหนดว่าต้องทำอาหารก่อนเล่นเกม บทนี้จะฝึกสร้างรูป たり เลือกเวลาที่ต้องการพูดถึง และแยกการยกตัวอย่างออกจากการเล่าลำดับ
สร้างรูป たり จากคำกริยารูป た
เปลี่ยนคำกริยาเป็น รูป た แล้วเติม り หากรูปนั้นลงท้ายด้วย だ ให้คง だ ไว้ เช่น 読んだ → 読んだり อย่าเปลี่ยนเป็น 読んたり
บนมือถือ เลื่อนตารางซ้าย–ขวาเพื่ออ่านครบทุกช่อง
| คำกริยา | รูป た | รูป たり |
|---|---|---|
| 食べる（たべる）กิน | 食べた | 食べたり |
| 読む（よむ）อ่าน | 読んだ | 読んだり |
| 行く（いく）ไป | 行った | 行ったり |
| する ทำ | した | したり |
| 来る（くる）มา | 来た（きた） | 来たり（きたり） |
สำหรับแบบฝึกหัดแรก ใช้โครง Aたり、Bたりします เช่น 本を読んだり、音楽を聞いたりします。 อ่านหนังสือ ฟังเพลง เป็นต้น
สองกิจกรรมเป็นเพียงโครงเริ่มฝึก ไม่ใช่กฎว่าทุกประโยคต้องมีสองกิจกรรมพอดี สิ่งสำคัญกว่าจำนวนคือเรากำลังยกตัวอย่างอะไรให้ผู้ฟังเข้าใจ
มี た แต่ไม่ได้แปลว่าอดีตเสมอไป
ในรูปนี้ た เป็นส่วนของการสร้าง たり อย่าตัดสินเวลาจากตรงนี้อย่างเดียว ต้องอ่านคำบอกเวลาและส่วนท้ายประโยคด้วย
บนมือถือ เลื่อนตารางซ้าย–ขวาเพื่ออ่านครบทุกช่อง
| อยากเล่าเรื่องอะไร | ประโยค |
|---|---|
| สิ่งที่ทำในวันหยุดโดยทั่วไป | 休みの日は、料理を作ったり、ゲームをしたりします。 |
| สิ่งที่ทำเมื่อวาน | 昨日は、料理を作ったり、ゲームをしたりしました。 |
昨日（きのう） คือเมื่อวาน ประโยคที่สองจึงใช้ しました เพื่อเล่าสิ่งที่ทำไปแล้ว ส่วนประโยคแรกใช้ します กับกิจกรรมในวันหยุดโดยทั่วไป
ลองเปลี่ยนเฉพาะคำบอกเวลาและส่วนท้ายก่อน จะเห็นว่า 作ったり และ したり ไม่ต้องเปลี่ยนตาม
ยกตัวอย่างกิจกรรม ไม่ใช่เรียงตารางเวลา
เทียบสองประโยคนี้:
- 部屋を掃除したり、買い物に行ったりしました。 ทำอะไรอย่างทำความสะอาดห้อง ไปซื้อของ เป็นต้น
- 部屋を掃除してから、買い物に行きました。 ทำความสะอาดห้องแล้วจึงไปซื้อของ
部屋（へや） คือห้อง 掃除する（そうじする） คือทำความสะอาด และ 買い物（かいもの） คือการซื้อของ
ประโยคแรกเลือกกิจกรรมมาเล่า ส่วนประโยคที่สองระบุลำดับว่าทำความสะอาดก่อนออกไปซื้อของ หากลำดับสำคัญต่อข้อความ ให้พูดให้ชัด ไม่ควรหวังว่าผู้ฟังจะอ่านลำดับนั้นออกจาก たり เอง
ถ้าอยากเล่าว่า “ทำสองอย่างไปพร้อมกัน” แทนการยกตัวอย่างกิจกรรม ลองอ่าน บทเรียน 〜ながら พร้อมตัวอย่างและแบบฝึกหัด แล้วเปรียบเทียบกับ たり และ てから ในบทนี้
แล้ว や ใช้แทนได้ไหม?
や ใช้เชื่อมคำนามเพื่อยกตัวอย่าง เช่น パンや果物を買いました。 ซื้อของอย่างขนมปัง ผลไม้ เป็นต้น แต่ในบทนี้เรากำลังเลือก “การกระทำ” จึงใช้รูปอย่าง パンを買ったり、料理を作ったりしました。 ซื้อขนมปัง ทำอาหาร เป็นต้น
อย่านำกริยามาต่อด้วย や ตรง ๆ เช่น 買うや作る หากต้องการทบทวนการยกตัวอย่างคำนาม อ่าน と・や・など ต่างกันอย่างไร
บทสนทนาสั้น: เล่าเท่าที่อยากยกตัวอย่าง
A：昨日は何をしましたか。
เมื่อวานทำอะไรบ้าง
B：家で日本語を勉強したり、動画を見たりしました。
อยู่บ้านเรียนภาษาญี่ปุ่น ดูวิดีโอ อะไรแบบนี้
A：どんな動画を見ましたか。
ดูวิดีโอแบบไหน
B：料理の動画です。
วิดีโอทำอาหาร
คำอ่านที่ใช้ในบทสนทนา: 家（いえ）、日本語（にほんご）、勉強（べんきょう）、動画（どうが）。คำตอบที่ยกตัวอย่างช่วยให้คู่สนทนาเลือกถามต่อเรื่องใดเรื่องหนึ่งได้ โดยเราไม่ต้องเล่าทั้งวันในครั้งเดียว
ลองทำ 3 ข้อ พร้อมเหตุผล
1. เลือกรูปที่ถูก
日曜日は、本を（読んたり／読んだり）、音楽を聞いたりします。
เฉลย: 読んだり เพราะ 読む เปลี่ยนเป็น 読んだ แล้วเติม り
2. เลือกให้ตรงกับข้อความที่อยากสื่อ
อยากบอกว่า “ทำการบ้านแล้วจึงเล่นเกม” โดยเน้นลำดับ ควรเลือกข้อใด?
- A：宿題をしたり、ゲームをしたりします。
- B：宿題をしてから、ゲームをします。
เฉลย: B เพราะระบุว่าทำการบ้านก่อนเล่นเกม ส่วน A เป็นประโยคที่ใช้ได้เช่นกัน แต่ยกกิจกรรมเป็นตัวอย่าง ไม่ได้ระบุลำดับตามโจทย์ 宿題（しゅくだい）หมายถึงการบ้าน
3. เขียนเรื่องวันหยุดของตัวเอง
เติมกิจกรรมสองอย่างลงใน 休みの日は、＿＿たり、＿＿たりします。 อย่าลืมเปลี่ยนกริยาเป็นรูป た ก่อนเติม り
ตัวอย่างคำตอบ: 休みの日は、写真を撮ったり、散歩したりします。
วันหยุดก็ถ่ายรูป เดินเล่น เป็นต้น
写真を撮る（しゃしんを とる）→ 写真を撮ったり และ 散歩する（さんぽする）→ 散歩したり คำตอบไม่จำเป็นต้องเหมือนตัวอย่าง เลือกสิ่งที่คุณทำจริงและตรวจรูปกริยาของตัวเอง
จำให้ตรงหน้าที่
ใช้ 〜たり〜たりする เมื่ออยากหยิบกิจกรรมบางอย่างมาเล่าเป็นตัวอย่าง ตรวจรูปกริยา แล้วดูส่วนท้ายว่าเล่าเรื่องทั่วไปหรือสิ่งที่ทำไปแล้ว หากต้องการระบุลำดับ ให้เลือกโครงที่บอกลำดับอย่างชัดเจน
พร้อมฝึกต่อ เลือกหัวข้อที่ต้องการจาก รวมบทเรียนภาษาญี่ปุ่น
แหล่งอ้างอิง
- Japan Foundation — ＶたりＶたりします: ใช้ตรวจหลักการสร้างรูปและการยกตัวอย่างกิจกรรม ตัวอย่างและแบบฝึกหัดในบทความนี้เรียบเรียงขึ้นใหม่
เรียบเรียงโดย HappyKentar — บทเรียนภาษาญี่ปุ่นสำหรับผู้เรียนที่ใช้ภาษาไทย
