ภาษาไทยใช้คำว่า “มี” และ “อยู่” ได้กว้าง แต่ภาษาญี่ปุ่นต้องเลือก いる หรือ ある ตามสิ่งที่พูดถึง เริ่มจากคนและสัตว์ใช้ いる／います ส่วนสิ่งของและต้นไม้ใช้ ある／あります แล้วจึงเลือกโครงสร้างว่าจะบอกว่า “มีอะไร” หรือ “สิ่งนั้นอยู่ที่ไหน”
บทเรียนนี้เน้นคำกริยาบอกการมีอยู่ ไม่ใช่รูปกริยา ている ที่ใช้บอกการกระทำหรือสภาพ เช่น 読んでいる ทั้งสองเรื่องเกี่ยวข้องกัน แต่ไม่ควรนำมาแทนกันตรง ๆ
1. เลือกจากสิ่งที่มีอยู่ ไม่ใช่แปลคำว่า “มี” อย่างเดียว
| สิ่งที่พูดถึง | รูปสุภาพ | ตัวอย่างสั้น |
|---|---|---|
| คน | います | 受付にスタッフがいます。 มีพนักงานอยู่ที่เคาน์เตอร์ต้อนรับ |
| สัตว์ | います | 庭に鳥がいます。 มีนกอยู่ในสวน |
| สิ่งของ | あります | 棚に写真があります。 มีรูปถ่ายอยู่บนชั้น |
| ต้นไม้หรือดอกไม้ | あります | 玄関に花があります。 มีดอกไม้อยู่ตรงทางเข้าบ้าน |
ต้นไม้มีชีวิต แต่การบอกตำแหน่งแบบพื้นฐานใช้ あります ดังนั้นกฎว่า “สิ่งมีชีวิตทุกชนิดใช้ います” จึงกว้างเกินไป ในทางกลับกัน แมวนอนนิ่งก็ยังใช้ います ไม่ต้องเปลี่ยนเป็น あります เพราะตอนนั้นไม่เดิน
มีบริบทพิเศษ เช่น การมองหุ่นยนต์หรือตุ๊กตาเหมือนมีชีวิต ซึ่งอาจใช้ います ได้ สำหรับผู้เริ่มต้น ให้ฝึกคน สัตว์ สิ่งของ และพืชในความหมายปกติก่อน ไม่ต้องพยายามตัดสินจากการเคลื่อนไหวในภาพเพียงอย่างเดียว
2. “ตรงนั้นมีอะไร” ใช้ สถานที่に＋สิ่งนั้นが
โครงสร้างพื้นฐานคือ สถานที่ に ＋ คนหรือสิ่งของ が ＋ います／あります
- ロビーにお客さんがいます。 มีแขกอยู่ที่ล็อบบี้
- かばんの中に鍵があります。 มีกุญแจอยู่ในกระเป๋า
- 窓の近くに小さいテーブルがあります。 มีโต๊ะเล็กอยู่ใกล้หน้าต่าง
に ชี้สถานที่ ส่วน が ชี้สิ่งที่เราบอกว่ามีอยู่ ลองแบ่งประโยคที่สองเป็น かばんの中に／鍵が／あります จะเห็นหน้าที่ของแต่ละส่วนชัดขึ้น
ถ้าถามว่า “มีใครอยู่” ใช้ 誰がいますか ส่วน “มีอะไรอยู่” ใช้ 何がありますか หรือ 何がいますか ให้ตรงกับสิ่งที่คาดว่าจะตอบ เช่น ถ้าถามถึงสัตว์ในสวนก็อาจใช้ 何がいますか ได้
3. “กุญแจอยู่ที่ไหน” ใช้ สิ่งนั้นは＋สถานที่に
เมื่อรู้แล้วว่ากำลังตามหาสิ่งใด และต้องการบอกตำแหน่ง ให้ฝึก สิ่งนั้น は ＋ สถานที่ に ＋ あります／います
A：鍵はどこにありますか。 กุญแจอยู่ที่ไหน?
B：かばんの中にあります。 อยู่ในกระเป๋า
A：お客さんはどこにいますか。 แขกอยู่ที่ไหน?
B：ロビーにいます。 อยู่ที่ล็อบบี้
คำตอบละ 鍵は หรือ お客さんは ได้เมื่อคู่สนทนารู้ว่าพูดถึงอะไร ไม่ต้องพูดประโยคเต็มซ้ำทุกครั้ง
| สถานการณ์ | ประโยคที่ฝึก |
|---|---|
| มองไปรอบห้องแล้วบอกสิ่งที่พบ | 窓の近くにテーブルがあります。 |
| ถามถึงโต๊ะที่ทั้งคู่รู้ว่ากำลังหา | テーブルは窓の近くにあります。 |
ทั้งสองประโยคบอกตำแหน่งเดียวกัน แต่จัดข้อมูลต่างกัน นี่เป็นรูปพื้นฐานสำหรับฝึก ไม่ใช่กฎว่า は กับ が สลับกันไม่ได้ในบริบทอื่นทั้งหมด
4. ไม่มีแล้ว เมื่อก่อนมี และรูปกันเอง
| ความหมาย | ある แบบสุภาพ | いる แบบสุภาพ |
|---|---|---|
| มี／อยู่ | あります | います |
| ไม่มี／ไม่อยู่ | ありません | いません |
| เคยมีอยู่ในเวลาที่กล่าวถึง | ありました | いました |
| ตอนนั้นไม่มี／ไม่อยู่ | ありませんでした | いませんでした |
- 今、受付にスタッフがいません。 ตอนนี้ไม่มีพนักงานอยู่ที่เคาน์เตอร์ต้อนรับ
- さっき、ここに傘がありました。 เมื่อกี้มีร่มอยู่ตรงนี้
- 昨日、その箱の中には何もありませんでした。 เมื่อวานในกล่องนั้นไม่มีอะไรเลย
รูปกันเองที่ต้องระวังคือ ある → ない ไม่ใช่ ×あらない ส่วน いる → いない เช่น 時間がない ไม่มีเวลา และ 誰もいない ไม่มีใครอยู่
5. “มีเวลา” และ “มีพี่น้อง” ก็ใช้ได้
ある／いる ไม่ได้ใช้บอกตำแหน่งสิ่งของเท่านั้น แต่ใช้บอกสิ่งที่เรามีหรือความสัมพันธ์ได้ด้วย
- 今日は時間があります。 วันนี้มีเวลา
- 一つ質問があります。 มีคำถามหนึ่งข้อ
- 私には姉がいます。 ฉันมีพี่สาว
อย่าเปลี่ยนทุกประโยคที่ภาษาไทยแปลว่า “มี” เป็น あります เพราะเมื่อพูดถึงพี่สาวหรือสมาชิกครอบครัว เรายังใช้ います ตามประเภทของสิ่งที่กล่าวถึง ไม่ได้หมายถึงการเป็นเจ้าของคน
6. มีงานจัดขึ้น: จุดที่ で ใช้กับ あります ได้
เมื่อ あります หมายถึง มีเหตุการณ์หรืองานจัดขึ้น สถานที่จัดงานใช้ で ได้ เช่น:
- 来週、このホールで説明会があります。 สัปดาห์หน้ามีงานชี้แจงที่ห้องโถงนี้
- このホールにピアノがあります。 มีเปียโนอยู่ในห้องโถงนี้
ประโยคแรกเป็นเหตุการณ์ ส่วนประโยคที่สองเป็นตำแหน่งของสิ่งของ จึงไม่ควรจำว่า “เห็น あります ต้องใช้ に เสมอ” ถ้าต้องการแยกหน้าที่ของคำช่วยเพิ่มเติม อ่าน に กับ で
7. いる ไม่เหมือน ている ทั้งประโยค
妹が部屋にいます。 บอกว่าน้องสาวอยู่ในห้อง ส่วน 妹が部屋で絵を描いています。 บอกว่าน้องสาวกำลังวาดรูปในห้อง ประโยคหลังมีคำกริยา 描く ในรูป て เชื่อมกับ います
การเลือก いる／ある ในบทนี้จึงไม่ใช่วิธีตัดสินรูป ている／てある ทุกกรณี ถ้าต้องการพูดถึงสภาพหรือสิ่งที่เตรียมไว้ ให้เรียนต่อใน ている กับ てある
แบบฝึก: เลือกจากความหมายของทั้งประโยค
ข้อ 1 เติมคำ: ベランダに花が（います／あります）。
ดูเฉลยข้อ 1
あります。 ดอกไม้ใช้ あります ในการบอกตำแหน่งแบบปกติ แม้เป็นสิ่งมีชีวิต
ข้อ 2 ต้องการถามว่า “เพื่อนอยู่ที่ไหน” จัดคำ 友達・どこ・は・に・いますか ให้เป็นประโยค
ดูเฉลยข้อ 2
友達はどこにいますか。 ใช้ います เพราะพูดถึงคน และถามตำแหน่งด้วย どこに
ข้อ 3 เติมคำช่วย: 明日、この部屋（に／で）会議があります。
ดูเฉลยข้อ 3
で。 หมายถึงมีการประชุมจัดขึ้นในห้องนี้ เป็นสถานที่ของเหตุการณ์ ไม่ใช่ตำแหน่งสิ่งของ
ข้อ 4 แก้รูปปฏิเสธกันเอง: 今日は時間があらない。
ดูเฉลยข้อ 4
今日は時間がない。 รูปปฏิเสธของ ある คือ ない ถ้าสุภาพใช้ 今日は時間がありません。
สรุปเป็นสามคำถามก่อนพูด
- พูดถึงคนหรือสัตว์ หรือสิ่งของและต้นไม้? เลือก いる／ある ก่อน
- จะบอกว่ามีอะไร หรือบอกตำแหน่งของสิ่งที่รู้แล้ว? เลือกกรอบ に〜が หรือ は〜に
- เป็นตำแหน่งหรือเหตุการณ์จัดขึ้น? ตรวจ に／で จากความหมาย ไม่ใช่จากคำกริยาเพียงคำเดียว
เลือกหัวข้อถัดไปที่ ศูนย์เรียนภาษาญี่ปุ่น
แหล่งอ้างอิง
ตรวจสอบเมื่อ 2026-09-20 ตัวอย่าง บทสนทนา และแบบฝึกเรียบเรียงขึ้นใหม่ ไม่ได้คัดลอกชุดแบบฝึกจากแหล่งอ้างอิง
